Erfgoed

Archief & Bibliotheek
Doopsgezind Haarlem heeft een directe link met haar eigen geschiedenis. Zij heeft een eigen bijzondere bibliotheek, diverse historische collecties en een compleet archief. De boeken en archiefstukken gaan terug tot in de vroege 16e eeuw. Ook de archieven van de Haarlemse doopsgezinde hofjes en weeshuizen zijn in beheer bij de VDGH. De collecties worden professioneel beheerd, toegankelijk gemaakt en beschikbaar gesteld. Er is een Archief- en Bibliotheekcommissie die regelmatig activiteiten, kleine tentoonstellingen en lezingen organiseert. Het archief en de bibliotheek zijn op dinsdag en woensdag geopend van 9.00 tot 17.00 uur. U bent dan van harte welkom. Bent u van plan te komen, maak dan wel even een afspraak. 

De archiefinventaris is te raadplegen via www.archieven.nl; de collectie oude boeken die zich in de bibliotheek bevinden staan in de online catalogus www.stcn.nl. De archiefinventaris en bibliotheekcatalogus zijn opvraagbaar via de archivaris/bibliothecaris. De geschiedenis van de doopsgezinden in Haarlem in de periode 1530-1930 is beschreven in de publicatie Naarstig en Vroom (S.L. Verheus, Haarlem,1993). Al eerder (eind 19e eeuw) beschreef dominee Hendrik Arend van Gelder (1825-1899) deze geschiedenis. Zijn omvangrijke manuscripten bevinden zich in de erfgoedcollecties van de Doopsgezinde gemeente in Haarlem en de Stichting Weeshuis der Doopsgezinden en zijn online beschikbaar via www.geschiedenis.doopsgezind.nl.

Monumentaal erfgoed

De Grote Vermaning in Haarlem
De zogenaamd ‘Grote Vermaning’ stamt uit 1683. De tekeningen voor dit kerkgebouw  worden toegeschreven aan de schilder Jan de Bray. Hij was een collega van Frans Hals. Het is een verscholen kerk die niet vanaf de straat gezien mocht worden. In 1717 werd er een nieuwe poort gebouwd in de Frankestraat. In de 18e eeuw kregen de doopsgezinden in Haarlem steeds meer aanzien en in 1757. Door toedoen van o.a. Pieter Teyler kwam er zelfs een opvallende ingang in de Grote Houtstraat. Tegenwoordig doet deze ingang dienst als Fotogalerie De Gang. Uit de nalatenschap van Pieter Teyler ontstond later het Teylers Museum. De elektrische kroonluchter in de kerk  uit 1912 is ontworpen door A.W. Weismann. Hij ontwierp ook het oudste deel van het Stedelijk Museum in Amsterdam. De centrale tafel is een ontwerp van Cees Dam. Het huidige orgel is door Ahrend en Brunzema gebouwd en werd in 1969 ingewijd. Het behoort tot de top in Nederland.

De Kleine Vermaning in Heemstede
De zogenaamd ‘Kleine Vermaning’ is in 1926 gebouwd werd in 1996 aangekocht door doopsgezinden uit Haarlem. De charmante bouwstijl behoort tot de Amsterdamse School, vandaar dat deze kerk een Provinciaal Monument is. Het orgel in de 'Kleine Vermaning' in Heemstede is in 1937 gebouwd door Hendrik Wicher Flentrop. Hij is de oprichter van het nog altijd bestaand bedrijf in Zaandam, dat wereldwijd orgels bouwt en restaureert. In deze kerk staat ook een kleiner orgel dat gebouwd is door Klaus Becker/ Kupfermühleuit 1976.

Hofjes
Er zijn drie doopsgezinde hofjes in Haarlem: Wijnbergshofje, Zuiderhofje en Bruiningshofje. Hier een uitleg over het Wijnbergshofje.

Het Wijnbergshofje

Het Wijnbergshofje is een doopsgezind hofje gesticht rond 1650 en telt 9 woningen bestemd voor dames van ouder dan 50 jaar. Daarvoor werd het nu nog steeds aanwezige achterhuis door de doopsgezinden gebruikt als plaats van samenkomst voor kerkdiensten. Het hofje is een rijksmonument en het stichtingsbestuur streeft er naar dit cultureel erfgoed zo goed mogelijk te beheren. Het hofje heeft in 2006 een grote renovatie gehad, waarmee het mogelijk werd om 9 woningen weer “bij de tijd” te maken.

De Stichting Het Wijnbergshofje heeft een ANBI status. Het RSIN is 8074.06.387. Het adres van het hofje is Barrevoetestraat 4, 2011 WP Haarlem

Het doel van de stichting is om woonruimte te bieden aan 9 dames ouder dan 50 jaar en met de huuropbrengsten het onderhoud van het monument, de rente en aflossingen te betalen op de lening die voor de renovatie nodig was. Het toezicht op het onderhoud is in handen van een in monumenten gespecialiseerde architect.

Het bestuur bestaat uit: Mw. S.A. van den Bos-van Veen, voorzitter, Mw. J. Kanbier-van het Spijker, secretaris; Hr. G. E. Buijn, penningmeester en Hr. J.M Groenevelt.
Het bestuur ontvangt geen beloning voor haar werkzaamheden.

Het hofje doet mee aan de Monumentendag en geeft de mogelijkheid aan kunstenaars om in de regentenkamer te exposeren zoals bijvoorbeeld bij de Kunstlijn. Jaarlijks wordt met de hofdames aandacht besteed aan de geboortedag van de heer Teyler (1702-1778 en oud regent) die bepaald heeft dat wij jaarlijks hiervoor een bedrag ontvangen. De nadruk van de activiteiten ligt op instandhouding van het erfgoed. Per 1 maart 2024 wordt het bestuur daarbij bijgestaan door de Amsterdamse Maatschappij voor het beheer.De stichting is niet actief in het verwerven van middelen.

Aan de batenkant voor het jaar 2024 staan twee giften, die jaarlijks worden ontvangen en gebaseerd zijn op een reeds twee eeuwen terug gemaakte afspraak om het hofje te ondersteunen en bedroegen € 18.100. Aan huren werd in 2024 ontvangen € 62.682,00 beleggingen brachten  €  2.766,13 op. 

Aan de lastenkant staan € 4.600,00 aan hypotheekrente, aan algemene kosten waarbij belastingen en verzekeringen het grootste aandeel vormen. De kosten voor onderhoud en afschrijvingen bedroegen € 53.461 Jaarlijks wordt er een post van € 12.000 (2024) toegevoegd aan de onderhoudsreserve en worden de onderhoudskosten daarvan afgeboekt. Ook wordt de bijdrage van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in het kader van de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten hierop geboekt. Het resultaat over 2024 bedroeg € 10.672,65 en maakt het mogelijk om het onderhoud van het hofje op peil te houden.

De begroting voor 2025 geeft een globaal eenzelfde beeld.  De per 1 juli 2025 door te voeren huurverhoging zal 5% bedragen en de dotatie aan de onderhoudsreserve is vanwege de inflatie opgetrokken. Dit is zichtbaar geworden door de aanbesteding van het schilderen van het hofje dat in 2025 wordt uitgevoerd.

Verwachte baten Stichting Het Wijnbergshofje 2025:
Giften € 9.100
Huren €65.800
Opbrengsten beleggingen € 5.200  
Totaal: € 80.100

Verwachte lasten Stichting Het Wijnbergshofje 2025:
Gebouwen en inventaris € 59.000
Algemene kosten € 11.000
Rente € 4.600
Beheer € 5.000                                   
Totaal: € 79.600